Hiến mô tạng có thể bao gồm việc hiến mô để ghép, hỗ trợ điều trị cho người bệnh theo chỉ định y khoa. Các mô có thể hiến gồm giác mạc, da, xương, gân và van tim. Sau khi người hiến qua đời, cơ sở tiếp nhận sẽ xem xét căn cứ tiếp nhận và đánh giá từng loại mô trước khi quyết định sử dụng.
Hiến mô tạng là gì?
Hiến mô tạng trong phạm vi bài viết này là việc hiến tặng mô của cơ thể để sử dụng cho mục đích ghép theo chỉ định y khoa. Mô được hiến có thể hỗ trợ điều trị tổn thương ở người bệnh, tùy vào loại mô và tình trạng tiếp nhận.
Mô là tập hợp tế bào thực hiện một chức năng nhất định. Một bộ phận cơ thể gồm nhiều loại mô được tổ chức để thực hiện chức năng sinh lý, vì vậy mô và bộ phận cơ thể không phải là một khái niệm.
Hiến tạng là một hình thức hiến tặng bộ phận cơ thể vì mục đích chữa bệnh. Trong hiến nội tạng, đối tượng tiếp nhận là cơ quan, còn nội dung về hiến mô tạng ở đây tập trung vào các loại mô như giác mạc, da và xương.
Việc hiến mô tạng không đồng nghĩa mọi mô được hiến đều phù hợp để ghép. Cơ sở y tế cần đánh giá từng trường hợp trước khi quyết định tiếp nhận và sử dụng.
Những loại mô nào có thể hiến?
Các loại mô có thể hiến gồm giác mạc, da, xương, gân và van tim. Mỗi loại có công dụng ghép khác nhau, còn khả năng tiếp nhận phụ thuộc vào cơ sở y tế và kết quả đánh giá từng trường hợp.
Bảng dưới đây giúp phân biệt công dụng khái quát của từng loại mô trong danh mục hiến mô tạng.
| Loại mô | Công dụng ghép khái quát |
|---|---|
| Giác mạc | Thay thế mô giác mạc bị tổn thương theo chỉ định chuyên khoa. |
| Da | Có thể hỗ trợ điều trị tổn thương da và bỏng nặng. |
| Xương | Có thể dùng để tái tạo, sửa chữa tổn khuyết hệ cơ xương. |
| Gân | Có thể dùng để tái tạo cấu trúc cơ xương theo chỉ định. |
| Van tim | Có thể dùng để thay thế van tim bị bệnh theo chỉ định. |
Hiến giác mạc có thể giúp người bệnh được thay thế phần giác mạc tổn thương. Tuy nhiên, ghép giác mạc cần có chỉ định của cơ sở y tế và không phù hợp với mọi trường hợp mất thị lực.
Hiến da có thể hỗ trợ điều trị tổn thương da, trong đó có bỏng nặng. Việc sử dụng mô da phụ thuộc vào nhu cầu điều trị và đánh giá của cơ sở chuyên môn.
Hiến xương và hiến gân có thể hỗ trợ tái tạo những cấu trúc thuộc hệ cơ xương. Tùy tổn thương của người bệnh, bác sĩ mới xác định loại mô và chỉ định ghép phù hợp.
Hiến van tim có thể góp phần điều trị cho người bệnh cần thay van tim. Van tim trong danh mục này là mô tim mạch, không đồng nghĩa với việc tiếp nhận toàn bộ tim.
Danh sách trên nêu những ví dụ về mô có thể được tiếp nhận, không khẳng định mọi cơ sở đều nhận đủ năm loại. Khi tìm hiểu về hiến mô tạng, gia đình nên trao đổi trực tiếp với đơn vị tiếp nhận về loại mô và hoàn cảnh cụ thể.
Quy trình hiến mô tạng sau khi chết diễn ra thế nào?
Quy trình hiến mô tạng sau khi chết thường liên quan đến tiếp nhận thông tin, xác định căn cứ tiếp nhận, đánh giá y khoa, lấy và bảo quản mô. Cách phối hợp và thứ tự thực hiện có thể khác nhau tùy loại mô, tình huống và cơ sở tiếp nhận.
Việc cân nhắc có nên hiến tạng sau khi chết có thể diễn ra trước khi gia đình trao đổi với cơ sở tiếp nhận về nguyện vọng hiến mô. Thông tin về đăng ký hiến tạng cũng có thể liên quan khi đơn vị tiếp nhận xác định nguyện vọng hiến trong từng trường hợp.
Trước hết, cơ sở tiếp nhận thông tin hiến mô tạng và phối hợp với các đơn vị liên quan. Gia đình có thể trao đổi về tình trạng người hiến, loại mô dự kiến hiến và hoàn cảnh thực tế để nhân viên y tế hướng dẫn những thông tin cần cung cấp.
Tiếp đó, cơ sở xác định tình trạng người hiến và căn cứ tiếp nhận hiến mô tạng theo quy định áp dụng. Chết não và chết thông thường không phải là cùng một tình trạng, vì vậy không nên tự áp dụng điều kiện của trường hợp này cho trường hợp kia.
Một số mô có thể được tiếp nhận sau chết thông thường khi gia đình đồng ý. Vai trò của gia đình và căn cứ tiếp nhận vẫn cần được cơ sở đối chiếu với quy định và hoàn cảnh cụ thể, thay vì mặc định giống nhau trong mọi trường hợp.
Trong quá trình trao đổi, quyền lợi của người hiến tạng sau khi chết là một vấn đề gia đình có thể quan tâm bên cạnh việc tiếp nhận mô. Cơ sở tiếp nhận có thể làm rõ thông tin phù hợp với hoàn cảnh thực tế.
Nhân viên y tế đánh giá khả năng sử dụng mô trong trường hợp hiến mô tạng trước khi quyết định tiếp nhận. Việc đánh giá có thể liên quan đến tình trạng mô, tiền sử bệnh, nguy cơ bệnh truyền nhiễm và thời điểm có thể lấy mô.
Khi mô đáp ứng yêu cầu tiếp nhận, việc lấy mô được thực hiện theo chuyên môn của cơ sở liên quan. Mô sau đó được bảo quản và xử lý phù hợp với từng loại trước khi xem xét sử dụng để ghép.
Không có một trình tự chi tiết duy nhất áp dụng cho mọi trường hợp hiến mô tạng sau khi chết. Chẳng hạn, việc phối hợp lấy và chuyển giác mạc có những yêu cầu riêng, không thể mặc định giống quy trình tiếp nhận da, xương, gân hoặc van tim.
Gia đình nên thông báo sớm cho đơn vị tiếp nhận khi có nguyện vọng hiến mô tạng. Nhân viên y tế sẽ trao đổi về khả năng tiếp nhận và hướng dẫn phù hợp với loại mô, thời điểm và tình trạng cụ thể.
Điều kiện tiếp nhận mô hiến được đánh giá ra sao?
Điều kiện tiếp nhận khi hiến mô tạng được đánh giá theo từng trường hợp, không chỉ dựa vào nguyện vọng hiến. Tình trạng mô, tiền sử bệnh, nguy cơ bệnh truyền nhiễm và thời điểm tiếp nhận đều là những thông tin cơ sở y tế cần xem xét.
Kiến thức sức khỏe giúp gia đình hiểu rằng khả năng hiến và khả năng sử dụng mô để ghép không hoàn toàn giống nhau. Mô chỉ được xem xét sử dụng khi đáp ứng đánh giá chuyên môn của đơn vị liên quan.
Tình trạng mô là một yếu tố cần đánh giá vì mỗi loại mô có chức năng và yêu cầu sử dụng khác nhau. Mô được dự kiến hiến có thể phù hợp hoặc không phù hợp tùy kết quả kiểm tra thực tế.
Ví dụ, giác mạc được xem xét để thay thế giác mạc tổn thương, còn xương có thể được dùng trong tái tạo hệ cơ xương. Mục đích sử dụng khác nhau nên không thể suy ra kết quả đánh giá của loại mô này từ loại mô khác.
Tiền sử bệnh cung cấp thông tin để nhân viên y tế xem xét khả năng tiếp nhận khi hiến mô tạng. Gia đình nên trao đổi trung thực những thông tin mình biết và để cơ sở chuyên môn đánh giá, thay vì tự kết luận người hiến đủ hoặc không đủ điều kiện.
Nguy cơ bệnh truyền nhiễm cũng được xem xét nhằm bảo đảm an toàn trong quá trình sử dụng mô. Việc đánh giá cụ thể thuộc trách nhiệm của cơ sở chuyên môn, tùy thông tin và kết quả kiểm tra trong từng trường hợp.
Thời điểm tiếp nhận có thể ảnh hưởng đến khả năng lấy và bảo quản mô. Không nên áp dụng một mốc thời gian chung cho giác mạc, da, xương, gân và van tim vì yêu cầu của từng loại có thể khác nhau.
Khi liên hệ về hiến mô tạng, gia đình nên trao đổi rõ thời điểm người hiến qua đời và loại mô có nguyện vọng hiến. Thông tin này giúp đơn vị tiếp nhận xem xét khả năng phối hợp, nhưng không thay thế kết luận chuyên môn.
Khả năng tiếp nhận còn phụ thuộc vào hoạt động của từng cơ sở. Một loại mô có trong danh mục có thể hiến không có nghĩa là mọi đơn vị đều có điều kiện tiếp nhận, bảo quản và xử lý loại mô đó.
Nếu một loại mô không phù hợp để tiếp nhận, không nên tự suy ra rằng tất cả các loại mô khác cũng không phù hợp. Cơ sở y tế sẽ đánh giá từng loại trong phạm vi chuyên môn và điều kiện thực tế.
Giác mạc, da, xương, gân và van tim có thể được tiếp nhận để ghép, tùy đánh giá chuyên môn và khả năng của từng cơ sở. Bacsin.org khuyến nghị gia đình trao đổi sớm với đơn vị tiếp nhận để được hướng dẫn về hiến mô tạng.