Hiến nội tạng: Phân loại cơ quan hiến và tiêu chuẩn y khoa

Hiến nội tạng có thể bao gồm thận, gan, tim, phổi, tụy và ruột, tùy tình trạng người hiến và khả năng tiếp nhận của cơ sở y tế. Khi còn sống, người hiến thường được xem xét hiến một thận hoặc một phần gan. Khả năng sử dụng từng cơ quan cần được bác sĩ đánh giá dựa trên sức khỏe, chức năng cơ quan và các nguy cơ liên quan.

Hiến nội tạng gồm những cơ quan nào?

Hiến nội tạng để ghép có thể bao gồm thận, gan, tim, phổi, tụy và ruột. Cơ quan nào được xem xét phụ thuộc vào tình trạng người hiến, kết quả đánh giá y khoa và khả năng tiếp nhận của cơ sở ghép.

Hiến tạng là hoạt động trao tặng cơ quan hoặc mô cho mục đích y học. Hiến nội tạng để ghép nhằm hỗ trợ điều trị người bệnh, còn hiến nội tạng cho y học có thể phục vụ mục đích khác như nghiên cứu hoặc đào tạo.

Bảng sau đối chiếu khả năng xem xét hiến nội tạng khi người hiến còn sống và sau khi qua đời theo từng cơ quan. Đây không phải danh sách khẳng định mọi cơ sở đều thực hiện được mọi loại ghép.

Khi tìm hiểu hiến nội tạng khi còn sống, người đọc thường gặp hai trường hợp là hiến một thận hoặc một phần gan. Với phổi, tụy và ruột, khả năng hiến một phần khi còn sống được mô tả là hiếm tại Hoa Kỳ. Cần hỏi trực tiếp cơ sở tại Việt Nam về khả năng thực hiện, thay vì mặc định nơi nào cũng tiếp nhận.

Hiến nội tạng sau khi chết có thể bao gồm nhiều cơ quan hơn, nhưng không phải cơ quan nào cũng phù hợp để ghép. Bác sĩ cần đánh giá chất lượng từng cơ quan và điều kiện tiếp nhận tại thời điểm việc hiến có thể diễn ra.

Giác mạc, da và xương là các mô có thể được xem xét hiến, không phải nội tạng trong bảng trên. Phân biệt cơ quan và mô giúp người có nguyện vọng trao đổi rõ hơn với cơ sở tiếp nhận.

Người hiến sống được đánh giá y khoa như thế nào?

Người muốn hiến nội tạng khi còn sống cần được đánh giá sức khỏe toàn diện, chức năng cơ quan dự kiến hiến và mức độ phù hợp với người nhận. Cơ sở ghép cũng cân nhắc nguy cơ đối với người hiến trước khi đưa ra kết luận.

Việc đánh giá hiến nội tạng không chỉ dựa vào một kết quả xét nghiệm. Tùy cơ quan và từng trường hợp, bác sĩ có thể kết hợp khám lâm sàng, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và đánh giá tâm lý.

Khám sức khỏe và đánh giá an toàn trước khi hiến

Khám sức khỏe giúp bác sĩ xác định bệnh lý hiện có, chức năng các cơ quan và những yếu tố có thể ảnh hưởng đến an toàn khi hiến nội tạng. Người được đánh giá nên cung cấp đầy đủ tiền sử bệnh và thông tin điều trị để bác sĩ lựa chọn các kiểm tra phù hợp.

Danh mục kiểm tra không giống nhau ở mọi người. Chẳng hạn, đánh giá người hiến gan có thể gồm xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh và khám tim phổi, bên cạnh việc xem xét sức khỏe thể chất và tinh thần.

Sàng lọc còn nhằm nhận diện nguy cơ lây truyền khi hiến nội tạng cho người nhận. Bác sĩ giải thích ý nghĩa của kết quả trong từng bối cảnh, thay vì kết luận chỉ từ một thông tin hoặc một xét nghiệm riêng lẻ.

Mức độ phù hợp giữa người hiến nội tạng và người nhận cũng được xem xét theo loại ghép. Đánh giá có thể bao gồm nhóm máu và các kiểm tra tương thích khác. Một số trường hợp bất tương hợp nhóm máu có thể có phương án xử lý tại cơ sở đủ năng lực, nhưng không phải trường hợp nào cũng áp dụng được.

Quyết định hiến nội tạng khi còn sống cần dựa trên sự tự nguyện và hiểu biết về lợi ích, nguy cơ. Đánh giá tâm lý giúp bác sĩ tìm hiểu khả năng đưa ra quyết định, đồng thời xem xét người hiến có chịu áp lực hoặc bị ép buộc hay không.

Hiến nội tạng khi còn sống có nguy cơ phẫu thuật, bao gồm đau, nhiễm trùng hoặc biến chứng nghiêm trọng. Nguy cơ thay đổi theo cơ quan và sức khỏe từng người, vì vậy người dự định hiến nên hỏi bác sĩ về những rủi ro cụ thể trước khi quyết định.

Đánh giá thận hoặc phần gan dự kiến hiến

Với người dự định hiến thận khi còn sống, bác sĩ đánh giá chức năng thận cùng sức khỏe toàn thân trước khi cân nhắc khả năng hiến một thận. Mục tiêu là xem xét cơ quan dự kiến hiến có phù hợp và việc hiến có thể ảnh hưởng thế nào đến người hiến.

Kết quả kiểm tra cần được xem cùng tiền sử bệnh và những thông tin sức khỏe khác. Người có nguyện vọng hiến nội tạng không nên tự suy ra mình đủ điều kiện chỉ vì cảm thấy khỏe hoặc có một kết quả xét nghiệm bình thường.

Với người dự định hiến một phần gan khi còn sống, bác sĩ xem xét cả phần gan dự kiến hiến và phần gan sẽ còn lại. Chất lượng mô gan, kết quả chẩn đoán hình ảnh và sức khỏe của người hiến đều có vai trò trong quyết định.

Hai trường hợp có thể cần các kiểm tra khác nhau vì thận và gan là những cơ quan khác nhau. Dù cơ quan dự kiến hiến có vẻ phù hợp, cơ sở ghép vẫn phải cân nhắc nguy cơ đối với người hiến trước khi kết luận.

Việc lấy một phần gan là phẫu thuật có thể gây biến chứng, không thể xem là không có rủi ro. Người được đánh giá cần được giải thích về nguy cơ áp dụng cho chính mình và có thời gian cân nhắc trước khi đồng ý.

Cơ quan hiến sau khi qua đời được đánh giá như thế nào?

Cơ quan được xem xét hiến sau khi qua đời cần được đánh giá về chức năng, chất lượng, nguy cơ lây truyền và khả năng tiếp nhận. Kết luận có thể khác nhau giữa các cơ quan của cùng một người.

Ví dụ, việc xem xét một quả thận không đồng nghĩa gan hoặc phổi cũng phù hợp để ghép. Nhân viên y tế dựa trên thông tin sức khỏe và kết quả đánh giá của từng cơ quan trong hoàn cảnh cụ thể.

Nguy cơ lây truyền cũng là một phần của đánh giá. Thông tin về bệnh lý và các kết quả kiểm tra giúp cơ sở chuyên môn cân nhắc khả năng sử dụng cơ quan, cùng những rủi ro có thể ảnh hưởng đến người nhận.

Khả năng tiếp nhận còn phụ thuộc chuyên môn và điều kiện của cơ sở ghép. Điều này đặc biệt cần được làm rõ khi người có nguyện vọng hiến nội tạng tìm hiểu về các cơ quan không phải nơi nào cũng có khả năng tiếp nhận.

Việc đăng ký nguyện vọng hiến nội tạng không bảo đảm cơ quan chắc chắn được sử dụng để ghép. Đánh giá y khoa được thực hiện khi việc hiến có thể diễn ra, dựa trên tình trạng thực tế lúc đó.

Tuổi, bệnh nền và thuốc đang dùng ảnh hưởng thế nào đến khả năng hiến?

Tuổi, bệnh nền và thuốc đang dùng đều có thể ảnh hưởng đến việc đánh giá hiến nội tạng, nhưng không nên tự kết luận chỉ từ một yếu tố. Bác sĩ xem xét các thông tin này cùng tình trạng sức khỏe và chức năng cơ quan dự kiến hiến.

Dưới góc nhìn của kiến thức sức khỏe, cùng một độ tuổi hoặc cùng tên bệnh không đủ để mô tả toàn bộ tình trạng của hai người. Mức độ bệnh, điều trị và kết quả khám có thể khác nhau, dẫn đến quyết định y khoa khác nhau.

Tuổi: Tuổi cao không tự động cho biết một cơ quan có thể được sử dụng sau khi người hiến qua đời hay không. Cơ quan vẫn cần được đánh giá tại thời điểm có thể hiến. Các thông tin y khoa này không thay thế quy định pháp lý áp dụng tại Việt Nam.

Đối với người muốn hiến nội tạng khi còn sống, tuổi được xem cùng sức khỏe tổng thể và các yếu tố liên quan đến ca hiến dự kiến. Cơ sở tiếp nhận là nơi giải thích yêu cầu áp dụng cho từng trường hợp.

Bệnh nền: Người có bệnh nền vẫn có thể được xem xét tùy loại bệnh, tình trạng bệnh và kết quả đánh giá. Bác sĩ cần biết bệnh đã được chẩn đoán, quá trình điều trị và ảnh hưởng có thể có đối với cơ quan dự kiến hiến.

Ví dụ, thông tin về bệnh lý của thận đặc biệt cần được trao đổi khi người đó muốn hiến thận. Với người muốn hiến một phần gan, tình trạng gan và sức khỏe toàn thân là những nội dung cần được xem xét.

Thuốc đang dùng: Thuốc kê đơn và các thuốc khác người dự định hiến đang sử dụng là thông tin cần cung cấp cho bác sĩ. Tên thuốc và tình trạng bệnh liên quan giúp cơ sở ghép đánh giá đầy đủ hơn.

Không tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều để chuẩn bị hiến nội tạng. Người đang điều trị nên hỏi bác sĩ phụ trách và làm theo hướng dẫn phù hợp với tình trạng của mình.

Cần làm gì khi muốn tìm hiểu hoặc đăng ký hiến nội tạng?

Người muốn tìm hiểu hoặc đăng ký hiến nội tạng nên trao đổi với cơ sở tiếp nhận về nguyện vọng và hoàn cảnh của mình. Cơ sở có thể giải thích khả năng tiếp nhận đối với loại cơ quan được quan tâm và việc đánh giá y khoa cần thiết.

Nguyện vọng được ghi nhận trong đăng ký hiến tạng không thay thế kết luận về mức độ phù hợp của cơ quan tại thời điểm có thể hiến. Người quan tâm cũng có thể tìm hiểu quyền lợi của người hiến tạng sau khi chết khi cân nhắc nguyện vọng của mình.

Thận, gan và các cơ quan khác có thể được xem xét hiến trong những hoàn cảnh khác nhau, nhưng khả năng sử dụng cần được đánh giá riêng. Bacsin.org khuyến khích người có nguyện vọng trao đổi với cơ sở tiếp nhận để hiểu các tiêu chuẩn y khoa trước khi quyết định hiến nội tạng.