Bước vào tam cá nguyệt thứ ba, khi ngày dự sinh đang đến gần, cơ thể người mẹ phải chịu đựng những áp lực khủng khiếp nhất để nuôi dưỡng một em bé đã hoàn thiện. Trong các ca trực cấp cứu sản khoa, tôi thường xuyên tiếp nhận những trường hợp mẹ bầu bị đau đầu 3 tháng cuối nhập viện trong tình trạng lo âu tột độ. Đau đầu trong giai đoạn này không đơn thuần chỉ là sự mệt mỏi do thai kỳ nặng nề, mà nó hoàn toàn có thể là tiếng chuông cảnh báo cho những biến chứng đe dọa trực tiếp đến tính mạng của cả mẹ và bé. Việc trang bị kiến thức để phân định ranh giới giữa một cơn đau đầu do căng cơ sinh lý và một cơn đau đầu do bệnh lý là kỹ năng sống còn mà bất kỳ thai phụ nào cũng phải nắm vững.
Giải mã nguyên nhân y khoa gây ra những cơn đau đầu ở cuối thai kỳ
Để tìm ra cách đối phó hiệu quả, trước tiên chúng ta phải bóc tách được ngọn nguồn của vấn đề. Rất nhiều chị em ở giai đoạn 1 và 2 hoàn toàn khỏe mạnh, nhưng bước sang tháng thứ 7, thứ 8 lại bị những cơn đau đầu hành hạ đến mất ngủ.
Sự thay đổi trọng tâm cơ thể và hội chứng căng cơ vai gáy
Nguyên nhân cơ học phổ biến nhất gây đau đầu trong giai đoạn này là sự thay đổi tư thế (Posture). Khi thai nhi to lên nhanh chóng, trọng tâm cơ thể người mẹ bị đẩy mạnh về phía trước. Để giữ thăng bằng, cột sống thắt lưng phải cong lại, đồng thời các khối cơ ở vùng cổ, vai và gáy phải gồng lên làm việc gấp đôi để giữ vững vùng đầu. Sự căng cứng liên tục của các bó cơ này sẽ chèn ép lên hệ thống dây thần kinh chẩm, tạo ra những cơn đau đầu dạng căng thẳng (Tension headache). Đặc trưng của kiểu đau này là cảm giác ê ẩm, nặng nề thành một dải băng vắt ngang trán hoặc bóp nghẹt ở vùng sau gáy, thường tăng lên vào cuối ngày.
Khối lượng máu tăng đột biến và tình trạng thiếu ngủ kinh niên
Vào 3 tháng cuối, tổng khối lượng máu trong cơ thể người mẹ tăng lên từ 40% đến 50% để cung cấp oxy cho bánh nhau. Sự gia tăng tuần hoàn này đôi khi làm giãn nở các mạch máu màng não, kích hoạt các thụ thể cảm giác đau. Bên cạnh đó, thai phụ ở giai đoạn này hầu như không thể có một giấc ngủ trọn vẹn. Bụng to gây khó thở, thai nhi đạp mạnh, kết hợp với việc bàng quang bị chèn ép khiến mẹ phải thức dậy đi tiểu 4-5 lần mỗi đêm. Sự kiệt quệ về mặt thể chất và suy nhược thần kinh do mất ngủ chính là “chất xúc tác” khiến các cơn đau đầu bùng phát dữ dội hơn.
Cảnh báo đỏ: Khi đau đầu là dấu hiệu của biến chứng Tiền sản giật
Đây là phần quan trọng nhất mà tôi luôn yêu cầu các thai phụ phải ghi nhớ. Tiền sản giật (Preeclampsia) là một hội chứng đặc trưng bởi tình trạng huyết áp cao và tổn thương đa cơ quan, thường khởi phát sau tuần thứ 20 của thai kỳ và đặc biệt nguy hiểm ở 3 tháng cuối.
Cách nhận diện cơn đau đầu do tăng huyết áp thai kỳ
Khác với đau đầu do căng cơ, đau đầu do tiền sản giật có tính chất dữ dội, dồn dập và thường có cảm giác đập theo nhịp mạch ở hai bên thái dương. Cơn đau không hề thuyên giảm dù bạn đã nghỉ ngơi, uống đủ nước hay sử dụng thuốc giảm đau thông thường (Paracetamol). Nguyên nhân là do huyết áp tăng vọt làm co thắt hệ thống mạch máu não, gây thiếu máu cục bộ và phù não nhẹ. Tình trạng này nếu không được cấp cứu hạ áp kịp thời sẽ dẫn đến sản giật (co giật toàn thân), vỡ mạch máu não, bong nhau non, đe dọa tính mạng thai nhi.
Các triệu chứng đi kèm (Red Flags) yêu cầu nhập viện khẩn cấp
Nếu bạn đang bị đau đầu ở tam cá nguyệt thứ ba và xuất hiện thêm BẤT KỲ một trong những dấu hiệu nào dưới đây, hãy gọi cấp cứu hoặc đến ngay khoa sản của bệnh viện gần nhất:
- Rối loạn thị giác: Mắt nhìn mờ, nhìn thấy bóng đôi, nhạy cảm với ánh sáng hoặc thấy các đốm sáng (như đom đóm) bay trước mắt.
- Phù nề đột ngột: Sưng phù nghiêm trọng ở mặt (đặc biệt là quanh vùng mắt), sưng to hai bàn tay và bàn chân chỉ trong một thời gian ngắn, ấn vào lõm không đàn hồi.
- Đau vùng thượng vị: Đau tức dữ dội ở vùng bụng trên bên phải (ngay dưới xương sườn). Đây là dấu hiệu gan đang bị tổn thương do tiền sản giật.
- Buồn nôn và nôn mửa: Ốm nghén thường kết thúc ở tháng thứ 4. Nếu bạn bỗng nhiên nôn mửa dữ dội ở 3 tháng cuối đi kèm đau đầu, đó là dấu hiệu bất thường.
Phác đồ giảm đau đầu an toàn không lạm dụng thuốc cho mẹ bầu
Nếu đã được bác sĩ thăm khám, đo huyết áp, xét nghiệm nước tiểu (loại trừ protein niệu) và khẳng định cơn đau đầu của bạn chỉ là dạng lành tính do căng thẳng sinh lý, bạn có thể áp dụng các biện pháp can thiệp tự nhiên tại nhà.
Sử dụng nhiệt trị liệu và massage giải cơ
Đối với đau đầu căng cơ (ê ẩm vùng gáy), chườm ấm là phương pháp tốt nhất. Hãy dùng một túi chườm ấm (khoảng 40-45 độ C) đặt vào vùng cổ vai gáy trong 15 phút để làm giãn các bó cơ đang co thắt, giúp máu lưu thông lên não tốt hơn. Ngược lại, nếu bạn bị đau nửa đầu (Migraine) với cảm giác mạch đập bưng bưng, chườm lạnh lên hai bên thái dương hoặc trán sẽ giúp làm co các mạch máu dưới da, xoa dịu cảm giác đau buốt nhanh chóng. Bạn cũng có thể nhờ người thân massage nhẹ nhàng vùng da đầu, cổ và bả vai bằng một chút tinh dầu tràm hoặc oải hương để thư giãn thần kinh.
Bù đủ nước và kiểm soát sự dao động của đường huyết
Mất nước là nguyên nhân hàng đầu gây đau đầu mà thai phụ hay bỏ qua. Ở 3 tháng cuối, nhu cầu nước tăng cao, bạn cần đảm bảo uống từ 2.5 đến 3 lít nước mỗi ngày (chia làm nhiều ngụm nhỏ). Ngoài ra, hãy chia nhỏ các bữa ăn. Việc nhịn đói hoặc để khoảng cách giữa các bữa ăn quá dài sẽ làm hạ đường huyết đột ngột, kích hoạt các cơn đau đầu. Hãy luôn chuẩn bị sẵn các loại hạt dinh dưỡng (hạnh nhân, óc chó), sữa tươi không đường hoặc trái cây để ăn nhẹ khi cần.
Xem thêm
Cách Nhận Biết Sớm Các Dấu Hiệu Mang Thai Chuẩn Xác Nhất
Mẹ Bầu Ăn Gì Để Con Tăng Cân Bứt Tốc: Bí Quyết Dinh Dưỡng “Vào Con Không Vào Mẹ”
Nguyên tắc sống còn khi sử dụng thuốc giảm đau ở tam cá nguyệt 3
Nhiều mẹ bầu vì quá đau mà tự ý mua thuốc uống. Dưới góc độ chuyên môn, Acetaminophen (Paracetamol) là loại thuốc giảm đau duy nhất được đánh giá là tương đối an toàn trong suốt thai kỳ, nhưng vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt liều lượng do bác sĩ chỉ định. Tuyệt đối cấm sử dụng Ibuprofen, Aspirin hay các thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) khác trong 3 tháng cuối thai kỳ. Những loại thuốc này có thể gây đóng sớm ống động mạch của thai nhi, dẫn đến tăng áp lực phổi, giảm lượng nước ối và gây suy thận cho em bé trong bụng.